Idąc przez świat, napotykam niekończące się granice: realne i wymyślone, stare i nowe, widoczne i niewidoczne, takie, które można i których nie można przekroczyć.
W odległym Pamirze w Tadżykistanie okrążamy słone wody położonego na wysokości 3,9 tys. metrów n.p.m. jeziora Kara-kul, które wypełnia gigantyczny krater powstały w wyniku uderzenia meteorytu. Jest to jeden z najwyżej położonych akwenów na świecie. Idziemy wzdłuż drutu kolczastego oddzielającego Chiny od Tadżykistanu. (Nowa granica: kraj ten oddał w ostatnich latach część swoich surowych gór Chinom.) Uderzamy stopami w zbudowaną przez Związek Radziecki drogę, która w przeszłości wyznaczała dziką, środkowoazjatycką krawędź nieistniejącego już imperium, a dziś pełni rolę egzotycznego placu zabaw dla zamożnych turystów z Zachodu, przyjeżdżających tu na rowerach górskich.
Wysoko w Pamirze przeczesujemy ziejące pustką krańce zimnej pustyni, z którą w przeszłości graniczył starożytny ocean: Tetyda.
Guide Safina Shoxaydarova sets up camp on the beach of what was a vast, primordial ocean a hundred million years ago.
Paul Salopek
Ogrzewane słońcem fale Oceanu Tetydy przez całe eony przelewały się przez świat, oddzielając od siebie dwa prehistoryczne kontynenty: Laurasię na północy i Gondwanę na południu. Następnie, niewyobrażalnie wolno, w czasie, który trudno objąć ludzkim umysłem , te dwa kontynenty zderzyły się ze sobą, wypiętrzając łańcuchy górskie w dzisiejszej Europie (Alpy) i Azji (Pamir, Karakorum, Himalaje). Ocean Tetydy się skurczył. Pozostałości tego akwenu, który niegdyś obmywał całą planetę, wyglądają jak kałuże: Morze Śródziemne, Morze Czarne, Morze Kaspijskie i wysychające Jezioro Aralskie.
Echo tego zderzenia sprzed stu milionów lat wciąż w Pamirze słychać.
Niektóre z najwyższych i najbardziej skalistych szczytów Azji nadal drżą w wyniku trzęsień ziemi i wstrząsów wtórnych, które wywołują ogromne lawiny i osuwiska w dolinach.
Near Alichur, Tajikistan, the Pamirs are spattered with countless hot springs, mineral baths, and small geysers—hints of an ongoing collision between India and Asia.
Paul Salopek
To westchnienia od dawna już nieistniejącego oceanu: Tetydy. Niezliczone strumyki wypływające w Pamirze ze skał, piasku i wysokogórskich pastwisk szemrzą: pamiętaj o mnie.
