2013'ten bu yana Afrika'dan 6.000 millik yolu yürüdükten sonra Cennetten Çıkış Yürüyüş yolculuğu devam ediyor. Pusulanın yeni yönü: Yeryüzü'nün en yüksek dağlarının öbür tarafına. Batı Himalayaların.
Kırgızistan'ın antik ticaret şehri Oş'tan 2.400 kilometrelik yol yürünmüş Orta Asya'ya dönüp bakıyorum. O günler, çoktan bir gündüz düşünün sepya rengine dönmüş.
Beckoning horizon: a summer grassland at the foot of the Alai Mountains.
Video by Paul Salopek
On dört ay önce, Batı Kazakistan'ın uçsuz bucaksız çayırlarında: Üç adam -rehberlerim Talgat Omarov ile Daulet Begendikov ve ben- azgın aygırları uzaklaştırmak için şapkalarımızı sallayıp korkmuş yük atımızın çevresinde daireler çizerek zıplıyorduk. (Yukarıdan bu sessiz, çılgın pagan dansını yakalamış bir uydunun geçtiğini hayal ediyorum: Engin bir ot okyanusunda dönen üç nokta.) On ay önce Özbekistan'ın Kızılkum Çölü: Susuz kalmış bir halde kırmızı bir kum tepesinin üstünde uydu telefonu ile yardım çağırdım, birisi gizlediğimiz değerli su depomuzu yağmalamıştı. (Botlarımın ucunda kırılmış antik su testilerinin parçaları, bahtsız bir İpek Yolu kervanının kalıntıları vardı.) Yedi ay önce: Eski Kokand’daki mezarlık kapılarının dışında eli ağır bir büyücü kadın, gerçek olan bir tanesi -yalnızlık- hariç, bütün hayali hastalıkları kovmak için göğsümü pamuk külleri ile ovuyordu.
Ve şimdi Kırgızistan’da uzun bir aranın ardından -çalışma masamı ve keskin köşeleri, yapay kenarları ve zihinde çukurlar açan kentsel geometrisiyle şehir hayatının haşin dik açılarını terk ederek- botlarımın bağcıklarını yeniden bağlıyorum. Gözlerimi kısarak güneydoğuya bakıyorum.
Önümüzdeki patikalar Asya'nın vahşi çatısını aşıyor.
New world: A shepherd’s handmade toys for his son are cars, not horses.
Paul Salopek
Tanrı Dağları. Pamir Dağları. Hindikuş Dağları. Karakurum Dağları. Bu dağ sıraları, Marco Polo’nun Lop Nur Çölü’nde kaderlerinin son bulması için seyyahları cezbeden jinn’leri -cinleri- kaydettiği Çin’in batısının çorak arazilerinde ölmek üzere coşkun nehirlerini gönderir. Karları, Ceyhun Nehri’ne, İskender’in, ordusuna ait şişirilmiş çadır derilerinden yapılmış sallarla geçtiği efsanevi Oxus Nehri’ne erir. Bir kıtanın kalbi boyunca dik bir kardiyogram oluşturan uzun dağ zirvesini yürüyeceğim. Tacikistan’a. Uzak Wakhan’a. Pakistan’a. Hindistan’a.
Ama ürkütücü bir engel var: eşek sıkınıtısı.
“Yük eşeklerini bulmak zor,” diye haber veriyor yürüyüş ortağım Sergey Gnezlidov, başlangıç şehrimiz Oş’un yakınında hayvan aradıktan sonra. “Çiftçiler, hepsini, yemeleri için Çinli yol yapım ekiplerine sattıklarını söylüyor.”
Ama bu çarpıtılmış söylenti, daha derin, daha karmaşık ve daha tedirgin edici bir hikayeyi saklıyor.
Güney Kırgızistan’daki eşek sıkıntısı, bu alçakgönüllü yük havyalarının küresel ticaretindeki dikkat çekmeyen ama hızla artan sadece küçük bir parça olarak tezahür ediyor. Çin alternatif tıbbı ve kozmetik tüccarları, söylendiğine göre, diğer rahatsızlıklarla birlikte uykusuzluk ve kansızlığa çare olan ejiao isimli jelatin ürünü elde etmek üzere işlenmiş deri toplamak için bir uçtan diğer uca gelişmekte olan dünyada eşekleri satın alıyorlar.
Bütün sabah eşek arıyoruz, Gnezlidov ve ben. En sonunda bir tane bulabilmek için dağların arasında 90 kilometre yol gitmek zorunda kalıyoruz. Kurtarılmış uzun kulaklı yol arkadaşımız 15 yaşında. Semer vurulurken ısırıyor. Ona Zencefil adını veriyoruz. Ama daha doğru bir isim bir isim şöyle olurdu: Orta Asya’nın ve Belki de Dünya’nın En Yavaş Eşeği.
Kardeşim Richard ve birkaç yerel arkadaşın da bize katılmasıyla, bir aşağı bir yukarı dağları tırmanıyoruz.
Paul Salopek's brother Richard coaxes The Slowest Donkey in Central Asia and Maybe the World toward the Alai Mountains.
Paul Salopek
İnsanlar, dışarıda, ottan kıvrımlı tepeler boyunca traktörlerle -saman tırmıkları olduklarını iddia ettikleri, ama dişleri demir konçertolar çınlatan- kocaman müzik aletleri sürüklüyorlar.
Orta Asya’nın ve Belki de Dünya’nın En Yavaş Eşeği'ni emekliye ayırıyoruz ve Alay sırası boyunca Tacik sınırına kadar malzememizi taşıması için atlılar tutuyoruz. Bu iki adam, -Eşembay Joldoşbayev ve Kudayar Nurmamatov- Altın Orda şövalyeleri gibi görünüyor. Atlarının isimleri Mike Tyson ve Jackie Chan.
Şampanya rengi ışıkta önümüzde Pamir Dağlarının ortaya çıkışını görmek için -4.145 metreye uzanan- Jiptik Geçidi zirvesine ulaşıyoruz: Karla kaplı, bulutların çevresinde girdaplar yaptığı, güneye doğru sıra halinde dalgalanan, fırtınanın kudurttuğu deniz gibi görünen, yukarı tırmanan doruklar. Donmuş Tethis Okyanusu. Bir zamanlar Kretasa Dönemi’nde bütün Orta Asya’yı kaplayan okyanus.
Yükseklikten başı dönmüş bir halde aşağı, başka bir adamın botlarına bakıyorum.
Ve böyle başlıyor. Oş'ta botlarımı unuttum.
