Ganish'teki yüksek duvarların sebebi ne?
Bu ortaçağ köyü, İpek Yolu'nun ücra ve önemsiz bir ileri karakolu, bir zamanlar kereste ile taştan yapılmış 8 metre yüksekliğinde heybetli surlarla çevriliydi. Bazı kalıntıları hala duruyor. Atış oyukları olan ve vakti zamanında Ganish'in sınırlarını koruyan gözetleme kulelerinden biri de öyle. Kalın kalaslardan yapılmış ana kapısı da öyle. Kapı her zaman gün batımında kilitlenirdi.
Dünyada küreselleşmenin öncü bir deneyi olan İpek Yolu'nu oluşturan, kaybolmaya yüz tutmuş kervan patikalarında iki yıl boyunca yürüdüm. Unutulmuş yan yolları, surlarla korunan eski yerleşimlerle dolu. Özbekistan'ın gurur duyduğu ticaret vahaları, Kiva, Buhara ve Semerkant, hepsi bir zamanlar surlarla çevrili kalelerdi. Kazakistan bozkırları, muazzam kuleleri yıkılıp moloza dönmüş kervansaraylarla dolu. Siperler, kapılar, duvarlar, hendekler; İnsan ilişkilerinin, insanlık tarihinin bir ironisi. Kültürel alışverişin, açıklığın ve serbest dolaşımın bu altın koridorunda dahi, surların, barikatların ve siperlerin arkasına saklanmışız.
Video by Naveed Khan and Paul Salopek
İpek Yolu, ipek, altın, porselen ve baharatlar gibi lüks mallardan daha fazlasını taşıyordu. Eski Dünya üzerinde yüz milyon yaşamı birbirine bağlıyordu. Dönüştürücü fikirler için, yeni teknolojiler için bir nakil hattı oluşturuyordu. Grek (Antik Yunan) felsefesi doğuya sızarak, İslamiyetin Sanatsal ve Bilimsel Altın Çağı'nı teşvik etmekte yardımcı oldu. Kağıt, dövme çelik ve yüksek matematik gibi doğu icatları, batıya ulaşarak, Avrupa Rönesansının kıvılcımını ateşlemeye yardımcı oldu. Medeniyetler arası ticaret, insanoğlunun hayalgücünü genişletti. Dünya ardına kadar açıldı.
Ancak İpek Yolu'nda başka şeyler de seyahat etti. Göçebe akıncılar. Savaşlar. Antik zamanın ticaret ana yolları, Moğol ordularını taşıdı. Ardından da veba geldi. Ticaret zenginliği, kutuplaşmayı ve hanedanlık çekişmelerini alevlendirdi. Şehirlerin olduğu kadar zihinlerin de çevresinde duvarlar yükseldi. Ağır ağır ya da neredeyse bir gecede, asyanın bu çok etnisiteli krallıkları, kuşkuculuk, hoşgörüsüzlük, zorbalık ve karanlığa intikal etti.
Ganish köyünün dışında, mazide kalmış seyyahların yazıtlarıyla kaplı bir kayalık alan var. Taş Devri'nden kalma dağ keçisi oymaları var. Yontma yazılar var, tarihe karışmış imparatorlukların unutulmuş alfabeleri ile: Kharosthi, Brahmi, Proto-Sorada, Sorada, Soğdca.
Avucumu Ganish'in duvar kalıntılarının üzerine koyuyorum.
Neyi saklamalı? Neyi vermeli?
